EEN BLIK IN DE DIEPTE: Hoe de ondergrond vorm gaf aan de Vlaamse Ardennen
Voorwoord
VOORWOORD
Over de Vlaamse Ardennen
“Vlaamsche Ardennen, schoone streek!”
Omer Wattez (1857-1935)
“It’s a pretty area, though the sobriquet Vlaamse Ardennen (Flemish Ardennes), used by local tourist offices, is desperately optimistic.”
Dunford, M. And Lee., P. 2002. The Rough Guide to Belgium & Luxembourg
De ene al wat enthousiaster dan de andere, maar de boodschap is tijdloos: de Vlaamse Ardennen zijn mooi. Dat was dan ook de reden waarom ons gezin in 1984 voor deze streek koos. Sindsdien hebben we hier eindeloos veel gewandeld — met topografische kaart en kompas in de hand, want van wandelkaarten en GPS, laat staan knooppunten, was toen nog geen sprake. Tijdens die lange tochten kwamen we zelden andere wandelaars of fietsers tegen (behalve in de buurt van de schaarse herbergen en bistro’s).
Intussen is er veel veranderd. Vrijwel alle min of meer vervallen hoeven en huizen — waaronder het onze — zijn gerenoveerd, vaak omgevormd tot B&B’s. De streek verwierf bekendheid via de Ronde van Vlaanderen, en – minder positief – door de Covid-19-periode, toen wandelen en fietsen tot de weinige veilige uitwegen behoorden om ‘uit ons kot’ te komen. Het doet deugd dat de Vlaamse Ardennen intussen stevig verankerd zijn in het Vlaamse toeristisch bewustzijn.
Al die openluchtactiviteiten zijn prima. We zien het landschap, maar begrijpen we het ook? Waar komen die heuvels eigenlijk vandaan? Wie zich die vraag stelt, merkt al snel dat het landschap van de Vlaamse Ardennen complexer in elkaar zit dan gedacht. Dat heeft veel te maken met hun merkwaardige geologische geschiedenis.
Dit werk wil de relaties tussen landschap en ondergrond verhelderen. Daarvoor heb ik vakliteratuur samengebracht en geïnterpreteerd, en kon ik dankbaar gebruik maken van uitstekende publieke Vlaamse informatiebronnen zoals de Databank Ondergrond Vlaanderen en Geopunt.
Aan de basis van deze internetpublicatie ligt een gids die ik oorspronkelijk opstelde ter begeleiding van een excursie op 1 oktober 2019, samen met enkele collega-geologen. Sindsdien is de tekst grondig aangepast voor een breder publiek. Zo wordt het gebied van de Vlaamse Ardennen geografisch duidelijk afgebakend, zijn vaktermen en begrippen toegelicht in een woordenlijst, en is het aantal kaarten aanzienlijk uitgebreid.
Geologie is, net als archeologie, een wetenschap van voortschrijdend inzicht: ze reconstrueert het verleden met verspreide brokjes informatie, waarbij eerdere ideeën soms ingrijpend moeten worden herzien. Enkele van deze ‘moeilijke gevallen’ die tijdens het veldwerk aan het licht kwamen, bespreek ik in aparte kaderteksten.
De opbouw van de gids is tweedelig. Eerst volgt een algemene situering van de geografie, landschapsopbouw en ondergrond van de Vlaamse Ardennen. Daarna zoom ik in op drie geologisch interessante sites, die zich goed laten combineren met wandelingen in de streek. Voor wie tijdens het wandelen ook oog heeft voor geologische details, verwijs ik graag naar het uitstekende werk van Marc De Jonghe en Filip Keirse, De Vlaamse Ardennen doorgrond: op verkenning door landschap, reliëf en geologie.
Vragen, opmerkingen of correcties zijn welkom via edepauw@pavocarto.be. Een van de voordelen van online publiceren is dat verbeteringen en aanvullingen eenvoudig kunnen worden doorgevoerd.