3.1. VA_1.6

KADER 4. Verandering van landgebruik  in de Vlaamse Ardennen (2001-2022): waarom vergelijkingen op basis van satellietbeelden voorzichtigheid vergen

Een eerste obstakel is dat de twee kaarten, hoewel ze op vergelijkbare classificaties gebaseerd zijn, gebruik maken van verschillende kaarteenheden. Een zinvolle vergelijking vergt dus een harmonisatie van de kaarten, waarbij beide opnamen worden heringedeeld in eenzelfde set klassen. Dat is technisch mogelijk, maar gaat ten koste van detail: de harmonisatie resulteert in slechts vijf brede gemeenschappelijke landgebruiksgroepen ((zie Figuur 12 en kaarten 14 en 15).

Die vereenvoudiging maakt vergelijking mogelijk, maar leidt tot een aanzienlijk verlies aan specifieke informatie. Toch bevestigt een visuele inspectie van de geharmoniseerde kaarten 14 en 15 de eerste indruk: een duidelijke uitbreiding van woonzones en (sub)urbane ruimte, en een opvallende toename van transportinfrastructuur, vooral ten koste van de rurale open ruimte. Ook de cijfers in Tabel 6 lijken die evolutie te ondersteunen:

Tabel 6. Vergelijking van het landgebruik in de Vlaamse Ardennen op basis van satellietbeelden

Kaart 16 vat deze veranderingen samen in een ruimtelijk beeld.

Maar zijn deze cijfers realistisch?

Een verlies van bijna 18% aan landbouwruimte over slechts twintig jaar lijkt onwaarschijnlijk. Zeker, er was verstedelijking, uitbreiding van lintbebouwing, verharding van erven, serres en stallen, en een gedeeltelijke overgang van graslanden naar bos of natuurbeheer. Toch geven officiële statistieken[1], gebaseerd op kadastrale en landbouwgegevens, voor heel Vlaanderen slechts een daling van 2,5 tot 3% weer over dezelfde periode.

Ook de toename van woonzones en infrastructuur lijkt aan de hoge kant. Alleen de groei van het bosareaal (+3,8%) sluit aan bij gekende trends, zoals spontane verbossing van braakliggende graslanden en gerichte aanplantingen in natuurprojecten.

De werkelijke verklaring ligt elders: het gaat om een methodologisch artefact, veroorzaakt door het gebruik van satellietbeelden met verschillende ruimtelijke resolutie. De opnamen uit 2001 zijn gebaseerd op Landsat 7-ETM+ beelden met een resolutie van 30 meter, terwijl die van 2022 gebruik maken van Sentinel-2 beelden met 10 meter resolutie.

Op de oudere Landsat-beelden zijn kleinschalige elementen – typisch voor de Vlaamse Ardennen – zoals alleenstaande gebouwen, bomenrijen, landwegen en kleine bospercelen nauwelijks zichtbaar. Ze verdwijnen in de dominante klasse, wat leidt tot een overschatting van de rurale open ruimte.

De recente Sentinel-2 beelden brengen dit fijnmazige landschap wel duidelijk in beeld: tuinbouw, infrastructuur, bermen, bebouwing, bosjes en braakland worden accurater herkend, waardoor het aandeel van de rurale ruimte realistischer – maar dus lager – wordt ingeschat. Dat verschil wordt mooi geïllustreerd in een detailvergelijking van een gebied tussen Etikhove, Nukerke en Louise-Marie (Figuur 13 en 14).

[1] https://vilt.be/nl/nieuws/landbouw-beslaat-45-van-de-totale-grondoppervlakte-in-vlaanderen

Hier is in 2022 duidelijk meer bebouwing, infrastructuur en bos zichtbaar dan in 2001, hoewel die in werkelijkheid niet sterk zijn toegenomen. Het verschil is grotendeels te wijten aan de fijnere resolutie van de Sentinel-beelden.

Conclusie
Het ogenschijnlijk extreme verschil in landgebruik tussen 2001 en 2022 is grotendeels te verklaren door het verschil in ruimtelijke resolutie (30 m vs. 10 m) en in classificatiemethoden. De vaak toegepaste “pansharpening” om de Landsat-beelden op te krikken tot 15 meter verandert daar niets fundamenteels aan: de hogere resolutie is optisch, maar voegt geen nieuwe ruimtelijke informatie toe.
Dit betekent niet dat er helemaal geen verandering is in het landgebruik: er zijn wel degelijke dalende en stijgende trends in het landgebruik, doch minder uitgesproken dan de vergelijking van satellietbeelden met verschillende resolutie doet vermoeden.